Obsesif Kompulsif Bozukluk (OKB), kişinin istem dışı, tekrarlayan düşünceler (obsesyonlar) ve bu düşünceleri azaltmak için yaptığı davranışlar veya zihinsel eylemler (kompulsiyonlar) ile karakterize edilen bir ruhsal bozukluktur. OKB, kişinin günlük yaşamını ve işlevselliğini belirgin şekilde etkileyebilir.
OKB, irade eksikliği veya alışkanlık meselesi değildir. Beyin, duygu ve davranış düzenleme mekanizmalarının işleyişindeki farklılıklar, stres ve psikolojik etkenlerin birleşimiyle ortaya çıkan, terapi ile tedavi edilebilen bir durumdur.
Obsesyon Nedir?
Obsesyonlar, kişinin istemeden zihnine gelen, tekrar eden ve rahatsızlık veren düşünceler, imgeler veya dürtülerdir. Bu düşünceler çoğu zaman mantıksızdır ama kişi onları durduramaz ve yoğun kaygı yaratır.
Obsesyon örnekleri:
- Kirlenme veya hastalık kapma korkusu
- Zararlı bir şeyi istemeden yapacağına dair düşünceler
- Dini veya ahlaki konularda takıntılı düşünceler
- Düzen ve simetri ihtiyacı
Obsesyonlar, kişi için ciddi rahatsızlık ve stres kaynağıdır.
Kompulsiyon Nedir?
Kompulsiyonlar, obsesyonların yarattığı kaygıyı azaltmak veya kötü bir şeyin olmasını engellemek için yapılan tekrar eden davranışlar veya zihinsel eylemlerdir. Başka bir deyişle, kişi obsesyonla başa çıkmak için bu davranışları “zorunlu” olarak yapar.
Kompulsiyon örnekleri:
- Aşırı el yıkama veya temizlik yapma
- Eşyaları belirli bir düzende yerleştirme
- Kontrol etme davranışları (kapı kilidi, ocak vb.)
- Sayma, sessizce tekrar etme veya dualar okuma
Kompulsiyonlar geçici rahatlama sağlar ancak uzun vadede obsesyonların devamını besler.
Obsesif Kompulsif Bozukluğun Belirtileri Nelerdir?
OKB’de sık görülen belirtiler şunlardır:
- Tekrarlayan, istem dışı düşünceler (obsesyonlar)
- Kaygıyı azaltmak için yapılan ritüeller veya davranışlar (kompulsiyonlar)
- Günlük yaşamda zaman kaybı ve işlevsellik kaybı
- Belirtilerin yoğun kaygı ve stres yaratması
- Kendi davranışlarını mantıksız bulma ama duramama
Belirtiler kişiden kişiye değişir ve hayatın farklı alanlarını etkileyebilir.
OKB Nasıl Tedavi Edilir?
Obsesif Kompulsif Bozukluk, terapi ve gerektiğinde ilaç tedavisi ile etkin biçimde yönetilebilir. Terapinin temel amacı, kişinin obsesyonlarının ve kaygısının yaşamını kontrol etmesine izin vermemek ve kompulsif davranışları azaltmaktır.
Terapide kişi, obsesyonlarını anlamayı, kaygı ile başa çıkmayı ve kompulsiyonlara gerek duymadan yaşamını sürdürebilmeyi öğrenir. Bu süreçte:
- Kaygı ve rahatsızlık yavaş yavaş azalır
- Kişi kompulsif davranışları kontrol etmeyi öğrenir
- Günlük yaşam ve ilişkiler üzerindeki olumsuz etkiler azalır
- Kendi yaşamı üzerinde yeniden kontrol duygusu gelişir
Doğru destekle, obsesyonlar ve kompulsiyonlar kişinin yaşamını belirlemez. Kişi kaygısını yönetmeyi öğrenerek daha özgür ve dengeli bir yaşam sürdürebilir.
Ne Zaman Terapiye Başvurmalıyız?
Aşağıdaki durumlar varsa bir uzmandan destek almak önemlidir:
- Obsesyonlar ve kompulsiyonlar günlük yaşamı belirgin şekilde etkiliyorsa
- Kaygı ve rahatsızlık çok yoğunsa
- İş, sosyal veya aile yaşamı olumsuz etkilenmişse
- Davranışları durdurmak mümkün olmuyorsa
Erken destek, tedavinin başarısını artırır ve yaşam kalitesini iyileştirir.
Sonuç
Obsesif Kompulsif Bozukluk, kişinin karakterini değil, beynin ve psikolojik mekanizmalarının belirli bir işleyiş biçimini yansıtır. Doğru psikolojik destekle obsesyonlar ve kompulsiyonlar kontrol altına alınabilir, kaygı azalır ve kişi günlük yaşamını daha rahat sürdürebilir.