Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB), kişinin yaşamını tehdit eden ya da yoğun korku, çaresizlik ve dehşet duyguları yaşamasına neden olan bir olaydan sonra ortaya çıkabilen psikolojik bir rahatsızlıktır. Travmatik olay sona ermiş olsa bile, kişi zihinsel ve bedensel olarak hâlâ o tehdidin içindeymiş gibi tepkiler verebilir.
TSSB, irade eksikliği ya da “unutamamak” değildir. Beynin hayatta kalma sistemlerinin travma sonrası farklı çalışmaya devam etmesinin bir sonucudur ve tedavi edilebilir.
Travma Nedir?
Travma, kişinin baş etme kapasitesini aşan, güvenlik algısını sarsan ve yoğun stres yaratan yaşantılardır. Aynı olay herkes için travmatik olmayabilir. Travmanın etkisi, olayın kendisinden çok kişinin olayı nasıl deneyimlediği ile ilgilidir.
Travma Sonrası Stres Bozukluğu Nelerden Kaynaklanır?
TSSB’ye yol açabilen travmatik yaşantılardan bazıları şunlardır:
- Fiziksel, duygusal veya cinsel istismar
- Çocukluk çağı travmaları
- Doğal afetler (deprem, sel, yangın)
- Trafik kazaları ve iş kazaları
- Savaş, göç ve mültecilik deneyimleri
- Ani kayıplar
- Şiddete maruz kalma veya tanıklık etme
- Ciddi hastalıklar ve tıbbi müdahaleler
Travmanın süresi, şiddeti, tekrarlılığı ve kişinin geçmiş deneyimleri TSSB gelişme riskini artırabilir.
Travma Yaşadığımızda Beyin Nasıl Etkilenir?
Travmatik bir olay sırasında beyin, hayatta kalmaya yönelik otomatik sistemleri devreye sokar.
Beyinde Neler Olur?
- Amygdala aşırı aktifleşir: Kişi sürekli tehlike varmış gibi hisseder.
- Hipokampus travmatik anıyı zamansal bütünlükle kaydedemez. Bu nedenle anılar parçalı ve tetiklenmeye açıktır.
- Prefrontal korteks (mantık ve düzenleme merkezi) baskılanır; kişi artık güvende olduğunu bilse bile bunu hissedemez.
Bu durum, travma sonrasında beden ve zihnin hâlâ alarmda kalmasına neden olur.
Travma Sonrası Stres Bozukluğunun Belirtileri Nelerdir?
1. Yeniden Yaşantılama
- İstem dışı anılar
- Kabuslar
- Flashbackler
2. Kaçınma
- Travmayı hatırlatan durumlardan kaçma
- Duyguları bastırma veya uyuşma
3. Aşırı Uyarılmışlık
- Sürekli tetikte olma
- Kolay irkilme
- Uyku ve dikkat sorunları
- Öfke patlamaları
4. Düşünce ve Duygudurum Değişiklikleri
- Suçluluk ve utanç
- Olumsuz inançlar
- Keyif alamama
Travma Sonrası Stres Bozukluğu Nasıl Tedavi Edilir?
Travma Sonrası Stres Bozukluğu, terapi ile tedavi edilebilen bir rahatsızlıktır. Terapide amaç, travmatik yaşantının beyinde yeniden ve güvenli bir şekilde işlenmesini sağlamak, kişinin sinir sisteminin artık tehlike altında olmadığını öğrenmesine yardımcı olmak ve kontrol duygusunu yeniden kazanmasına destek olmaktır.
Bu süreçte travmanın yarattığı yoğun duygular, bedensel tepkiler ve olumsuz inançlar ele alınır; kişi zamanla travmayı hatırladığında eskisi kadar yoğun tepkiler vermemeye başlar ve günlük yaşamla yeniden bağ kurabilir.
Ne Zaman Terapiye Gitmeliyiz?
Aşağıdaki durumlardan biri varsa terapiye başvurmak önemlidir:
- Travmatik olayın üzerinden zaman geçmesine rağmen belirtiler devam ediyorsa
- Günlük yaşam, iş veya ilişkiler etkilenmişse
- Sürekli kaygı, öfke veya çaresizlik hissi varsa
- Kaçınma davranışları artmışsa
- “Bununla baş edemiyorum” düşüncesi sıklaşmışsa
Terapiye başlamak için çok kötü hissetmeyi beklemek gerekmez.
Sonuç
Travma, kişinin hayatında kalıcı izler bırakabilir; ancak bu izler kişinin yaşamını yönetmek zorunda değildir. Doğru destekle, beyin yeniden güvenmeyi ve regülasyonu öğrenebilir.
Travma Sonrası Stres Bozukluğu ile yaşamak zorunda değilsiniz. Yardım almak, güçsüzlük değil; iyileşmeye atılan bilinçli bir adımdır.